Kasteelbossen

Kastelen en erfgoed

 
Kastelen

In de Kasteelbossen kan je van het ene mooie kasteel naar het andere wandelen. Hieronder alvast een greep uit de belangrijkste bezienswaardigheden.

Het kasteel van Tillegem is één van de weinige waterburchten in het Brugse Ommeland, tevens één van de oudste kastelen van Vlaanderen. Tot voor de Franse Revolutie was het de hoofdzetel van de heerlijkheid Tillegem. In dit dicht beboste en moerassige gebied stond een houten toren, omgeven door diepe aarden wallen. In de 14de eeuw werd dit primitieve bouwwerk vervangen door een waterburcht. Zijn huidige uitzicht kreeg het kasteel in de tweede helft van de 19de eeuw.

Het kasteel Tudor werd in 1904 gebouwd in Tudorstijl. Dit kasteel was één van de landhuizen die de familie van Outryve d’Ydewalle en hun aanverwanten op het voormalige veld van Sint-Andries optrokken, net als PeereboomBeisbroekTer Heide en Valkenbos. Het kasteel wordt sinds 1984 uitgebaat als feestsalon. 

Het Kasteelbos Beisbroek maakte vroeger deel uit van het ‘Veld van Sint-Andries’, net als Kasteelbos Tudor en Chartreuzinnenbos, dat zeven eeuwen lang eigendom was van de abdij van Sint-Andries (1098-1796). Kort na de Franse Revolutie werd Beisbroek, net als zoveel kerkelijke goederen, door de staat aangeslagen en openbaar verkocht. De nieuwe eigenaars bebosten het domein. Omstreeks 1830 werd in Beisbroek het kasteel, opgetrokken. Nu zijn het natuurcentrum en de Sterrenwacht er gevestigd (zie verder bij ‘beleven’). 

Het kasteel van Loppem is een neogotisch kasteel met walgracht uit de 19de eeuw. Het is het enige kasteel in België waarvan de architectuur en het interieur volledig in hun oorspronkelijke staat zijn behouden. Het herbergt een grote kunstcollectie en ligt in een park met vijvers en een doolhof. Zowel park, kasteel als doolhof zijn toegankelijk voor het publiek (zie verder bij ‘beleven’). 

Historische gebouwen

Het Groot-Magdalenagoed is een historische hoeve, waarvan de geschiedenis teruggaat tot de late middeleeuwen. In 1310 werd de ‘Leprozerij van Brugge’, een instelling voor lepralijders, eigenaar van het gebied. De historische omwalling van de hoeve is bewaard. Vandaag behoort het tot vzw Uniek, een provinciale voorziening voor mensen met een beperking. 
  
Ook de site van de abdij van Zevenkerken is een bezoekje waard. Je vindt er de Sint-Andriesabdij met bijhorend 50 ha bos, waarvan een klein deel toegankelijk is, en de watermolenvijver. Een geleid bezoek aan de abdij kan al vanaf tien personen. Daarnaast vind je er ook een cafetaria en een abdijshop met ruime keuze aan religieuze voorwerpen.
 
De Priorij O.L.Vrouw van Bethanië ligt verscholen tussen het natuurschoon. De bouw van deze gebouwen in neoromaanse stijl startte in 1942. De zusters volgen de regel van Benedictus en zijn vooral actief in missionering. Het klooster biedt als internaat onderdak aan de meisjes van de nabijgelegen abdijschool van Zevenkerken. Je kan er ook op retraite. 
 
In Jabbeke ligt het huis De Vier Winden, ooit woonplaats van kunstenaar Constant Permeke (1886-1952). Los van het huis staat het beeldhouwatelier. Permeke wilde dat zijn huis bij zijn overlijden zou worden opengesteld voor het publiek. De Provincie West-Vlaanderen kocht het domein met inboedel aan en richtte het als museum in. In het Permekemuseum zijn een 80-tal schilderijen, bijna het volledige sculpturale oeuvre en een aanzienlijk aantal grote tekeningen te bezichtigen.
 
Verder zijn er nog andere historische bezienswaardigheden. Het goed Ter Loo bekleedt een belangrijke plaats in de geschiedenis van Loppem. In de 17de en 18de eeuw was Ter Loo de zetel van de heerlijkheden Loppem en Den Houtschen. De herbergen Peereboom en Heidelberg hebben een belangrijke rol gespeeld omdat ze vlakbij een octrooibarrière lagen, ook wel pe(r)rebomen genoemd. In 1860 werden de octrooien afgeschaft. Hoeve De Hermitage staat op de plaats waar vroeger de ‘kluis’ van de Sint-Andriesabdij stond. Sint-Anna-ter-Woestijne was een kartuizerinnenklooster te Sint-Andries, gewijd aan de heilige Anna. Het domein telt 4 ha en wordt omwald door een muur van meer dan 1 km. Het kasteel Foreest werd kwaliteitsvol gerenoveerd en is een mooie bezienswaardigheid langs de Doornstraat. 

Originele erfgoedrelicten

In het domein Tillegem vinden we achter de horecazaak In de Trutselaar een rosmolen. Deze werkt wanneer één of twee paarden, vastgemaakt aan de staartbalk, in wijzerzin rond het gebouw lopen. Dit exemplaar is een vierkante houten molen met afgeschuinde hoeken. De rosmolen dateert van de tweede helft van de 19de eeuw.
  
In het zuidwestelijke deel van het Kasteelbos Tillegem ligt een merkwaardig relict. We vinden er een gerestaureerde hoeve “Aandekooi”. Het West-Vlaamse woord ‘aande’ heeft dezelfde betekenis als het woord ‘eend’. Deze hoevenaam verwijst naar de aandekooi of eendenkooi die hier ooit lag. Zo’n kooi bestond uit een centrale vijver met vier uitlopers waarin wilde eenden gevangen werden. 
  
In Kasteelbos Tillegem vind je ook het Kruis der Gefusilleerden. Dit is een groot houten kruis dat herinnert aan Belgische slachtoffers van Duitse fusilleringen tijdens WOII. Tegenaan het Kruis ligt de restant van wat ooit een stervormige aanleg van dreven was. De Ster was een cirkel van waaruit dreven in alle richtingen vertrokken. 
 
In het gebied van de Kasteelbossen zijn ook enkele relicten te vinden in veldzandsteen. Deze grijze zandsteen is typisch voor het  Brugse Houtland. Het zijn afgeplatte of grillige stenen, die verstopt liggen in de akkers. Met deze steen werd een Emmaüsgrotgebouwd, horend bij het kasteel Emmaüs, in het oosten van de Kasteelbossen. Deze grot is toegankelijk vanaf de Rolleweg. Eveneens met veldzandsteen bouwden gelovigen in 1882 een Lourdesgrot in Kasteelbos Beisbroek. In het park van het Kasteel van Loppem zijn enkele grotten in veldzandsteen te vinden. 
  
Snellegem, bij Jabbeke, is één van de oudste nederzettingen in de Brugse vlakte. Het Oosthof was de centrale hoeve van het Merovingisch kroondomein Snellegem. Het kroondomein strekte zich destijds uit tot aan de Reie. Aan de grens van dit kroondomein ontstond later de stad Brugge. De geklasseerde gebouwen van het Oosthof worden nu uitgebaat als restaurant. De centrale hoeve van het domein werd reeds in 941 vermeld. Ook het Romaans kerkje, dat verborgen wordt door de neogotisch Sint-Eligiuskerk, dateert van de 12de eeuw en is een bezoek waard.